1. Tema

Përralla urbane e shkrimtarit shqiptar të pas `90

Autori: Loer Kume

20170527230631 loer2222

Para disa vitesh një shkrimtare e quajtur Tessa De Loo erdhi në Tiranë e kërkoi me qiri shkrimtarët shqiptarë të pas 90. Dhe u ankua që s’gjeti askund asnjë.


Ndërkohë, ndoqa retorikën televizive midis botuesve dhe gazetarëve mbi letërsine shqiptare e shkrimtarët e pas 90 e diskutimet mbi panarin e librit.


E më erdhi në mend përralla urbane që flet për një shkrimtar shqiptar pas viteve ’90, dhe për romanin e tij të parë.




Atëherë, na ishte njëherë një tip. Kishte qëlluar me shpirt të ndjeshëm. Poezia hyri në të që në moshë të njomë dhe ai kishte aftësinë ta nxirrte nga vetja shumë bukur. Në moshën pesë vjeçare  shkroi poezinë e parë. Dhe kështu ai nisi rrugën e tij, vit pas viti, poezi pas poezie.  Në shkollë të mesme  lexonte e lexonte,  shkruante e shkruante. Duronte talljet e shokëve që kishin alergji nga librat, dhe kalonin kohën nga masturbimi i rradhës te matja e rrugëve tërë ditën e ditës. Duronte vështrimet përbuzëse të vajzës që pëlqente se ajo ishte më e bukura dhe ai poeti.

Do më shihni, - thoshte me vete. - Dikur unë do shkruaj librin tim të madh. Dhe të tërë ju do më respektoni, doni apo nuk doni.

Një herë fitoi edhe çmimin e dytë në konkurs. I pari ishte për njerëz të fuqishëm. - Do më shihni më vonë kur unë të jem njeriu i fuqishëm, - tha prapë me vete duke shtrënguar dhëmbët. 


Filloi studimet për gjuhë letërsi. Mund të kishte studiuar për gjëra më frytdhënëse nëse do ishte njeri me logjikë, por jo. Ndoqi pasionin e jetës së tij. Aty ishte në botën e tij. Të tërë ishin si ai. Letrarë. Dhe puthi për herë të parë një vajzë që ishte si ai. Dhe jetoi vitet e shkollës me pasion dhe përkushtim. Ajo ishte puna e tij. Do i jepte famën, dhe çdo gjë që donte. 

Mbaroi shkollën, doli për herë të fundit nga dera e saj, dhe si për herë të parë në sy i ra freskia e çmendur e fustaneve verore dhe vajzave të kësaj bote konkrete. Iu vu pas vajzave. U thoshte që ishte gjeni, që e vlersonin tërë ata që merrnin vesh nga letërsia. Asnjëra nuk i jepte më shumë se një buzëqeshje të ftohtë. Çu hynte në punë një gjeni letrar? 


U kujtua një moment që duheshin para dhe kërkoi punë. Asgjë. E kujt i duhej një gjeni letrar? Filloi diku në një librari si shitës. Këshillues librash i pëlqente ta quante veten. Thoshte se merrej me drejtimin e brezit të ri në letërsi. Merrte dy lekë rrogë. Ishte njëzetë e tetë vjeç, e jetonte duke lexuar dhe duke ngrënë në shtëpinë e babait. 


Përfundoi më në fund romanin e tij. Romanin e parë. Një roman të mahnitshëm për shpirtin dhe botën. 

- Tani jeta ime do ndryshojë. Kritika do e kuptojë thelbin e filozofisë time. Do bëhem i madh si ‘X’ dhe ‘Y’ dhe romani, me pak fat, do përkthehet nga një përkthyes i njohur. Do lexohem dhe kuptohem në botë. Dhe ai do shkruajë emrin tim në regjistrin e madh të shkrimtarëve botërorë. E hodhi dorëshkrimin në file kopjuterik në një internet kafe duke paguar me lekët e kursyera me zor nga rroga dhe filloi të kërkonte botues. 


“Ti, më fal që po tregohem disi harbut, por po të flas hapur, nuk je askushi. Je mall i ri në treg. Që do të thotë mall i pasigurtë. Me shumë mundësi nuk do kesh sukses që me librin e parë. Nuk  mund të rrezikojmë paratë tona. Duhen lekë për botim. Të paktën 2000 euro. Vetëm 500 kopje. Lidhje cilësore.”


Ku të gjente 2000 euro një dikush me 15000 lekë rrogë në muaj? Atëherë mësoi të kërkonte. Ti kërkonte atyre që kishin. Dhe ata e dëgjonin pak minuta dhe buzëqeshnin. Entuziazmoheshin nga pasioni i tij, por sapo dilte nga dera e harronin.

Filloi ta ndjente veten parazit dhe lypës. Për hir të artit- i përsëriste vetes.

Megjithatë, njerit që e donte letërsinë dhe kishte kohë më shumë se të tjerët, i erdhi keq. Parate u gjetën. Libri u faqos, shtyp, lidh dhe botua.


Ishte emocion prindëror të mbante në dorë librin. Gati si foshnje. Me atë kopertinë të bukur, të shkëlqyeshme. Me atë kopertinë që do e preknin mijëra duar, do e dashuronin mijëra mendje…


Filloi faza tjetër e reales. Të bridhte libraritë, kinkaleritë, bibliotekat, shkollat. Për të shitur librin. 

Sigurisht, jo me lekë në dorë. Libri vihej në vitrinë, dhe kur blihej, atëherë ai merrte lektë. 

Kalonte afër librarisë dhe shihte tërë krenari kopertinën e tij aty. 


E cila ngadalë dhe me siguri u bë e verdhë nga dielli dhe gri nga pluhuri. Sepse libri ishte vendosur në krahun e librarisë ku pluhuri nuk fshihej kurrë e ku dergjeshin dhjetëra libra të tjerë shqiptarë, idiotë, bastardë e gjenialë. Libra të shkriar rishtazi, pas ’90-ës. 

Kritikët nuk e morën vesh ndonjëherë që ishte botuar një libër i ri nga mënyra e të shkruarit në Shqipëri nga një shkrimtar i ri premtues. 

Ata kishin punë. Të merreshin me politikë. Dhe të shkruanin artikuj kritikë se “pse nuk ka kritikë letrarë“. 

Botuesi magazinoi librin diku si stok. 


Kuptoi që askujt në këtë vend të çuditshëm nuk ia ndjente për letërsi. Sepse nuk kishte bukë në qarkullim. Njerëzit e shkretë ishin në kërkim të dy lekëve për të ushqyer familjen. Gjëja që i gëzonte më tepër ishin ende ardhja e dritës dhe ujit. E ç’mund tu hynte në xhep atyre për një roman të ri qoftë edhe gjenial? Ai s’bënte për t’u ngrënë. Të kapitur, më mirë dëgjonin predikimet e dëshmitarëve të Jehovait. 

Dhe këtë shkrimtar të ri të vjetër sa bota shqiptare e pas 90, cinizmi që e pushtoi kur ndjeu disfatën, ia thau burimin e frymëzimit. 

Nuk kishte më tema shkrimi. Jeta e përditshme nga puna në klub, e në shtrat nuk ofronte brumin e nevojshëm. Mendimet e vrullshme për të parë vendet botës e njohur njerëz të rinj u bënë ëndrra të buta për të fjetur gjumë. 

Ndërkohë ishte shëndoshur, thinjur, bërë burrë. 


Filloi të shkruante artikuj për gazeta e të kërkonte në dyert e redaksive honorarin. Por, nuk ishte honorar për artikujt kritikë të artit. Nuk kërkohej kritikë letrare në treg. Ndaj, sipas këshillës së një miku, filloi të ndiqte ngjarjet politike. Dhe të fitonte para duke u angazhuar me një forcë. Dhe duhej të gjente grua. E vendosi një ditë para një gote konjaku vendi. Do të bëhej analist. 


Ky është më së shumti shkrimtari i ri shqiptar sot. Mund ta gjesh në kafene e lagjes, apo në klubin ku mblidhen njerëz të rëndësishëm, për të vjedhur ndonjë fjalë me vesh e nxjerrë ndonjë lekë në ndonjë gazetë apo kapur ndonjë vend pune në administratë. 


Top